Laat de privileges rond de familienaam los

In België heeft het wetsvoorstel over de familienaam veel stof doen opwaaien.  Dat hoeft niet te verbazen: een traditie die eeuwen stand heeft gehouden verander je doorgaans niet van vandaag op morgen. Maar tradities die onrechtvaardig of discriminerend zijn moeten veranderen, hoe lastig sommige mensen het ook vinden om oude gewoontes los te laten.

De huidige Belgische naamswetgeving is discriminerend. Deze wet stelt dat een kind geboren uit een heteroseksueel huwelijk, of waarvan de vader het kind voor de geboorte erkent, de naam van de vader moet krijgen. België is daarmee zowat het enige land in West-Europa dat op geen enkele manier mogelijk maakt dat zo’n kind de naam van de moeder of de naam van beide ouders krijgt, en is daarvoor ook al veroordeeld door het Europees hof.

Daarnaast is er nog een tweede argument waarom deze wet illegitiem is: de overheid treedt hier buiten haar bevoegdheid, door de vrijheden van burgers in te perken zonder daarvoor goede redenen te geven.

Hoe zeer mensen ook vasthouden aan de dingen zoals ze zijn, deze wet moet veranderen omdat ze discrimineert naar vrouwen toe. Een vrouw met mannelijke partner kan op geen enkele manier haar naam aan een kind geven. Dat creëert een wettelijk onderscheid tussen vader en moeder waar de wetgever geen legitimering voor kan geven.

De Leuvense hoogleraar filosofie Toon Vandevelde betwistte vorige week in Terzake dat het hier over discriminatie zou gaan. Mannen en vrouwen verschillen volgens hem in een relevant opzicht dat verklaart waarom het hier weliswaar om een ongelijke behandeling, maar niet om discriminatie gaat. Door de zwangerschap kunnen vrouwen een intieme band met hun kind opbouwen. De band tussen vader en kind is meer precair, en de samenleving ondersteunt deze band door de naam van de vader aan het kind toe te kennen. Volgens Vandevelde ontkennen feministen de symbolische functie van het toekennen van de naam van de vader aan kinderen. Ook de Leuvense hoogleraar familierecht Patrick Senaeve stelde in Volt dat er geen sprake is van discriminatie, en spreekt van een ‘faire compensatie’ voor het feit dat de vader geen natuurlijke band heeft met zijn kind, in tegenstelling tot de moeder.

Ik zal de eerste zijn om te bepleiten dat de band tussen vader en kind ondersteund moet worden. Maar dat doe je niet door ouders de keuzevrijheid te ontzeggen, maar wel door de instituties en sociale normen in de samenleving zodanig te veranderen dat vaders écht  de mogelijkheid krijgen om de zorg voor de kinderen te delen. De Leuvense juriste Petra Faubert toonde al meer dan 10 jaar geleden aan dat een groot gedeelte van het bevallingsverlof eigenlijk een verkapte vorm van ouderschapsverlof is, dat wel aan vrouwen maar niet aan mannen toegekend wordt. De overheid zou vaders beter kunnen ondersteunen in hun vaderrol door hen dezelfde rechten om te zorgen te geven als moeders.  Een band met je kind krijg je niet door een naam te geven, maar wel doordat je als ouder op structurele wijze de zorg voor je kind op neemt. Er is me geen enkel onderzoek bekend dat vaders een betere band hebben met hun kind doordat het hun naam draagt, maar er is wel veel onderzoek dat aantoont dat vaders die veel zorgen, een betere relatie hebben met hun kinderen.

Bovendien is het zeer zorgwekkend indien de wetgever het argument zou omarmen dat de band tussen vader en kind versterkt zou worden op symbolische wijze door ouders te dwingen de naam van de vader op te leggen: de wetgever kan enkel afwijken van gelijke wettelijk behandeling indien er onomstreden is aangetoond dat de vaders minder zouden twijfel aan hun vaderschap en zich meer zouden inzetten voor hun kroost indien hun kinderen hun naam hebben. Die evidentie is er helemaal niet, en met zo’n speculaties kunnen we nog een hoop kromme wetten gaan recht praten.

Het is verder verbazingwekkend dat de Leuvense hoogleraren niet erkennen dat een genderongelijke naamwetgeving een zwaar symbolische functie heeft als het op de positie van de vrouw in de samenleving aan komt.  De Vlaamse publieke cultuur is behoorlijk patriarchaal, al maakt het publiek debat helder dat wie zelf aan de touwtjes trekt of er voordeel van heeft dat doorgaans niet ziet.  Willen we een samenleving waar vrouwen écht gelijke kansen  krijgen, en niet alleen op papier, dan moeten we ook op het symbolische vlak de genderspecifieke hordes wegnemen, en een van die hordes is onze seksistische naamswetgeving.

Op bovenstaande gronden pleit ik dan ook voor volledige keuzevrijheid voor ouders om zelf te bepalen welke naam ze aan hun kind willen geven. Het is betuttelend om te denken dat hedendaagse koppels niet kunnen overleggen over welke naam of welke combinatie ze verkiezen. Huidige generaties jonge ouders zijn veel communicatiever opgegroeid dan de jonge ouders van 50 jaar geleden. Bovendien lost het meteen ook eindelijk het probleem op van de bipatride kinderen, die nu soms verschillende familienamen hebben in de twee landen waarvan ze een paspoort hebben. En het brengt meer eenheid in de namen van kinderen binnen nieuw samengestelde gezinnen.

De praktische bezwaren tegen de samengestelde namen, die in het publieke debat geuit zijn, stellen niets voor. Families van adel, die al jaren lange meervoudig-samengestelde namen hebben, hebben nooit geklaagd dat die te lang waren of dat het voor hun kinderen te moeilijk was toen ze leerden schrijven. En ook families in Spaanstalige landen vinden het de normaalste zaak van de wereld.  Het wordt tijd dat België deze beschamende discriminatie oplost, ook al betekent dit het verlies van patriarchale privileges.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

w

Connecting to %s