Hoe verdelen we het schaarse NWO-geld?

Er zijn de laatste weken verschillende opinie-artikels gepubliceerd waarin wetenschappers kritieken geuit hebben over de werking van de universiteiten. Dat de wetenschap onder steeds toenemende druk staat is geen nieuws, maar het geeft wel te denken dat er zoveel onrust en ontevredenheid is onder de wetenschappers.

Eén van de kritieken richt zich op NWO, de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek die verantwoordelijk is voor de allocatie van onderzoeksgelden die de overheid ter beschikking stelt. Kort samengevat: wetenschappers schrijven onderzoeksprojecten en dienen die bij NWO in, waarna op basis van de rapporten van (inter)nationale experts een Nederlandse beoordelingscommissie bepaalt wie er het schaarse onderzoeksgeld krijgt. Professor Willem Trommel gooide de knuppel in het hoenderhok, en werd daarin bijgestaan door het verhaal van Dr. Janssen-Jansen, die stelt dat er geen sprake is van inhoudelijke kwaliteit en integriteit bij de selectie door NWO.

Vandaag verdedigde NWO zich, daarin bijgevallen door o.a. Martijn van Kalmthout die het als het beste mogelijk systeem zien gegeven de schaarste aan middelen die er is.

Hier is een alternatief. Het probleem met het huidige systeem is dat er te weinig geld is om alle zeer goede voorstellen te honoreren. Dus zijn er mensen met excellente referee reports die toch geen onderzoeksgeld krijgen. Die wetenschappers schrijven maanden aan een voorstel dat als zeer goed beoordeeld wordt, en krijgen dan geen geld – wat ze nodig hebben om überhaupt promovendi te kunnen opleiden (want in veel departementen is er al lang geen geld meer uit de eerste geldstroom om promovendi aan te stellen), en bovendien speelt het binnenhalen van NWO gelden een steeds grotere rol in het bepalen van het personeelsbeleid op de universiteiten: succes bij NWO vergroot aanzienlijk je kansen op een vaste aanstelling, en op doorstroming naar de wetenschappelijke top.

In september 2013 vond er in de KNAW een wetenschappelijk symposium plaats over loting. Daar gaf ik een lezing over loting en rechtvaardigheid, en heb daar voorgesteld dat NWO loting zou introduceren om te bepalen wie het geld krijgt. Eerste worden de voorstellen gehonoreerd die met kop en schouders boven de andere voorstellen uitsteken (wat in mijn ervaring vaak over 1 of 2 voorstellen gaat); daarna wordt een groep van ‘zeer goede’ voorstellen bepaald waarvan we vinden dat we niet op objectieve gronden kunnen bepalen wie er nu beter is dan de andere. We nemen daarbij de schijn van objectiviteit weg, waarvan wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat die er toch niet is: integendeel, we laten ons in onze oordelen vaak leiden door (in deze context) oneigenlijke elementen, zoals het uiterlijk van de kandidaat, hoe sympathiek we hem/haar vinden, hoe ‘ver’ hij van ons afstaat, enzovoort.

Want wat nu gebeurt in de beoordelingscommissies is dat na de interviews en de discussie er een anonieme stemming plaats vindt. Wie in de discussie kon rekenen op unanieme goedkeuring komt daar zeker als gelukkige ontvanger van onderzoeksgeld uit naar voren, maar commissieleden moeten zich vaak achter de oren krabben om daarna onder de rest van de ‘zeer goede’ voorstellen een selectie te maken. Het lijkt mij zeer waarschijnlijk dat in die stemmingsronde er ook andere elementen dan wetenschappelijke kwaliteit een rol spelen, zoals hoe “leuk” iemand een onderwerp vindt. Een onderwerp waarop een maatschappelijk taboe rust, kan het ook wel vergeten, hoe goed de aanvraag en de rapporten verder ook zijn. Soms heeft de commissie ook helemaal geen expertise in huis om de kwaliteit van de aanvraag zelf te beoordelen, en stellen ze dus vragen die van een groot onbegrip (en soms vijandigheid) naar een bepaalde subdiscipline wijzen; dan loopt een interview niet optimaal omwille van de samenstelling van de commissie, eerder dan omwille van de kwaliteit van de kandidaat en zijn/haar voorstel.

Laat ons dus ophouden met deze schijnvertoningen, en naar alle betrokken partijen helder maken wat de situatie is: buiten de absolute topvoorstellen (indien die er zijn), is er een groep van excellente voorstellen die groter is dan het geld dat er te verdelen valt. Binnen deze groep hebben we geen objectieve criteria meer om te bepalen wie wel en geen geld krijgt, en daarom moeten we iedereen een gelijke kans geven, en ook naar buiten toe erkennen dat geluk ook bij NWO een rol speelt in wie onderzoeksfinanciering weet te verwerven.

Basisboek Ethiek is er !

Hier is het dan, het prachtig uitgegeven Basisboek Ethiek, waaraan 21 ethici uit Nederland en Vlaanderen anderhalf jaar gewerkt hebben!

Basisboek

Misschien niet geschikt als nachttafel-literatuur, en mogelijk een droge en pittige pil voor mensen die gewend zijn de goed verteerbare publieksfilosofie te lezen — maar dit boek is dan ook primair bedoeld om eerstejaars studenten Filosofie aan de universiteit een grondige inleiding in de ethiek te geven. Bestellen kan bij Uitgeverij Boom, of in elke boekenwinkel.

Krijgen vrouwen in de wetenschap gelijke kansen?

Enkele maanden geleden, op 10 juni om precies te zijn, gaf ik in Leuven een lezing over de positie van vrouwen in de wetenschap. De uitnodiging kwam van de Werkgroep Vrouw en Universiteit van de Vereniging voor Academisch Personeel (VAP). De zaal zat prettig vol, al was het aantal mannen op één of twee handen te tellen, zoals meestal het geval indien men over dit onderwerp spreekt. Maar wat wel heel bijzonder was, was dat de net verkozen rector Torfs was komen luisteren. Gegeven mijn overvolle agenda duurde het enige tijd voor ik de tekst kon uitschrijven en redigeren, maar dat is nu gebeurd.

Zie bijgevoegde file: 2013 VAP V&U Lezing Robeyns

Naar de top: maakt het echt niet uit of je vrouw of man bent?

Dit weekend publiceerde NRC een interview met Marjan Oudeman, een topbestuurder uit het bedrijfsleven die de nieuwe bestuursvoorzitter van de Universiteit Utrecht zal worden. In dat interview zegt Oudeman verrassende dingen over het glazen plafond, en (on-)gelijke kansen voor mannen en vrouwen die naar de top willen in hun vak. De relevante citaten:

… ik hou er niet van onderscheiden te worden omdat ik een vrouw ben. Het glazen plafond? Ik zie het niet. Ga je het zien, dan bouw je een drempel in. Ik heb mijn kansen gekregen en ik heb ze benut.

Ik geloof niet in de onzichtbare barriere die vrouwen tegen zouden komen in de mannenbolwerken die veel bedrijven zijn – en zeker de industrie heeft die reputatie. Als je de ambitie en gedrevenheid hebt, maakt het echt niet uit of je een man of een vrouw bent.

Het mooie aan de wetenschap, de nieuwe sector waarin Oudeman zal gaan werken, is dat het ons helpt om de dingen die we vanuit onze eigen ervaring denken te kunnen weten (maar waarbij n=1 en dus niets statistisch significant kan zijn), of wat we zelf graag geloven, te kunnen toetsen  aan empirisch onderzoek. En uit empirisch onderzoek mag dan misschien blijken dat vrouwen sneller doorstromen op de arbeidsmarkt dan enkele decennia geleden, dat jonge mannen en vrouwen er steeds egalitaristische denkbeelden op nahouden, en dat het aantal vrouwen dat hoogopgeleid is blijft toenemen, toch komt uit het empirische onderzoek ook naar voren dat er talrijke factoren zijn die het voor vrouwen die willen doorstromen naar de top lastiger maken dan voor mannen. In mijn sector – het wetenschappelijke onderwijs en onderzoek – wat binnenkort ook Oudemans haar sector wordt, zijn daar talrijke studies over verschenen.  Continue reading